Gaps Diyeti

GAPS diyeti, takipçilerinin tahılları, pastörize süt ürünlerini, nişastalı sebzeleri ve rafine karbonhidratları kesmelerini gerektiren katı bir eliminasyon diyetidir.

Otizm gibi beyni etkileyen hastalıklara sahip olan insanlar için doğal bir tedavi olarak teşvik edilir.

Bununla birlikte, tartışmalı bir terapidir ve kısıtlayıcı rejimi nedeniyle doktorlar, bilim adamları ve beslenme uzmanları tarafından geniş çapta eleştirilmiştir.

GAPS Diyeti Nedir ve Kimler İçin Uygundur?

GAPS, Gut (Bağırsak) ve Psikoloji Sendromu anlamına gelir. GAPS diyeti, Dr. Natasha Campbell-McBride tarafından icat edilmiştir.

Sızdıran bağırsak sendromu, bağırsak duvarının geçirgenliğindeki artışı tanımlamak için kullanılan bir terimdir (1).

GAPS teorisi sızdıran bir bağırsak ile ilgilidir, normalde olduğu gibi yiyecek ve ortamınızdaki kimyasalların ve bakterilerin kanınıza girmesine izin verir.

Bu yabancı maddeler kanınıza girdiğinde, beyninizin işlevini ve gelişimini etkileyerek “beyin sisi” ne ve otizm gibi koşullara neden olabileceğini iddia ediyor.

GAPS protokolü, bağırsakları iyileştirmek, toksinlerin kan akışına girmesini engellemek ve vücuttaki “toksisiteyi” azaltmak için tasarlanmıştır (2,3).

Dr. Campbell-McBride’ın, GAPS kitabında, günümüzde yaygın olarak, aşağıdaki birçok psikiyatrik ve nörolojik durum için doğal bir tedavi olarak teşvik etmektedir: 

  • Otizm
  • DEHB
  • Dispraksi
  • Disleksi
  • Depresyon
  • Şizofreni
  • Tourette sendromu
  • Bipolar bozukluk
  • Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
  • Yeme bozuklukları
  • Gut
  • Çocukluk çağı yatağı ıslatma

Diyet, en çok çocuklar için özellikle otizm gibi tıp tarafından iyi anlaşılmayan bir sağlık durumu olan çocuklar için kullanılır. Diyette ayrıca gıda toleransı veya alerjisi olan çocuklara yardım etme iddiası da vardır.

Tüm tahılları, pastörize süt ürünlerini, nişastalı sebzeleri ve rafine karbonhidratları içerir, bir yıl süren bir diyet olabilir ve Dr. Campbell-McBride’ın sızdıran bağırsaklara katkıda bulunduğunu düşündüğü tüm yiyecekleri kesmenizi gerektirir.

GAPS protokolü üç ana aşamadan oluşur: GAPS giriş diyeti, tam GAPS diyeti ve diyetten çıkma için bir yeniden giriş aşaması.

Giriş Aşaması: Eliminasyon

Buna “bağırsak iyileşmesi aşaması” denir ve belirtilerinize bağlı olarak üç haftadan bir yıla kadar sürebilir.

Bu aşama altı adımdan oluşur:

  1. Adım: Ev yapımı kemik suyunu, probiyotik yiyeceklerden ve zencefillerden gelen meyve sularını tüketin ve yemekler arasında ballı nane veya papatya çayı için. Süt intoleransı olmayan insanlar pastörize edilmemiş, ev yapımı yoğurt veya kefir yiyebilir.
  2. Adım: Çiğ organik yumurta sarısı, sade yağ ve sebze, et veya balıkla yapılan güveç ekleyin.
  3. Adım: Önceki tüm yiyeceklerin yanı sıra avokado, fermente sebzeler, GAPS tarifi krepleri ve ghee, ördek yağı veya kaz yağından yapılmış pişmiş yumurtalar.
  4. Adım: Izgara ve kavrulmuş et, soğuk preslenmiş zeytinyağı, sebze suyu ve GAPS tarifi ekmeği ekleyin.
  5. Adım: Pişmiş elma püresi, marul ve soyulmuş salatalık gibi çiğ sebzeler, meyve suyu ve az miktarda çiğ meyve, ancak narenciye gerekmez.
  6. Adım: Son olarak, narenciye de dahil olmak üzere daha fazla çiğ meyve verin.

Giriş aşamasında diyet, yiyecekleri yavaş bir şekilde vermenizi, küçük miktarlardan başlayarak ve yavaş yavaş yükselmenizi gerektirir.

Diyet, tanıttığınız yiyecekleri tolere ettiğinizde bir aşamadan diğerine geçmenizi önerir. Bağırsak hareketiniz normal olduğunda bir yemeği tolere edersiniz.

Giriş diyeti tamamlandıktan sonra, tam GAPS diyetine geçebilirsiniz.

Bakım Aşaması: Tam GAPS Diyeti

GAPS diyetinin tamamı 1,5-2 yıl kadar sürebilir. Diyetin bu bölümünde, insanların diyetlerinin çoğunu aşağıdaki yiyeceklere dayandırmaları tavsiye edilir:

  • Tercihen hormon içermeyen ve serbest beslenen hayvanlardan elde edilen taze et
  • Don yağı, kuzu yağı, ördek yağı, çiğ tereyağı ve sade yağ gibi hayvansal yağlar
  • Balık, kabuklu deniz hayvanları
  • Kefir, ev yapımı yoğurt ve lahana turşusu gibi fermente gıdalar
  • Organik yumurtalar
  • Sebzeler

Diyetin takipçileri aynı zamanda orta derecede fındık ve fındık unu ile yapılan GAPS reçeteli unlu mamülleri de yiyebilirler.

GAPS diyetinin tamamı ile birlikte sunulan bazı ek öneriler de vardır. Bunlar şunları içerir:

  • Et ve meyveyi birlikte yemeyin.
  • Mümkün oldukça organik yiyecekler kullanın.
  • Her öğünde hayvansal yağlar, hindistan cevizi yağı veya soğuk preslenmiş zeytinyağı yiyin.
  • Her öğünde kemik suyu tüketin.
  • Tolere edebiliyorsanız, büyük miktarda fermente gıdalar tüketin.
  • Paketlenmiş ve konserve yiyeceklerden kaçının.

Diyetin bu aşamasındayken, diğer tüm gıdalardan, özellikle de rafine karbonhidratlardan, koruyucu maddelerden ve yapay renklendiricilerden uzak durmalısınız.

Yeniden giriş aşaması: GAPS geliyor
GAPS diyetini harfiyen takip ediyorsanız, diğer yiyecekleri tekrar uygulamaya başlamadan önce en az 1.5-2 yıl boyunca tam diyetinizde olacaksınız.

Diyet, en az altı ay boyunca normal sindirim ve barsak hareketleri yaşadıktan sonra tekrar giriş aşamasına başlamanızı önerir.

Bu diyetin diğer aşamalarında olduğu gibi, son aşama da yiyecekleri birkaç ay boyunca yavaşça tekrar verirken uzun bir süreç olabilir.

Diyet, her bir yiyeceğin ayrı ayrı küçük miktarda alınmasını önerir. 2-3 gün boyunca herhangi bir sindirim sorununu not etmezseniz, bölümlerinizi kademeli olarak artırabilirsiniz.

Diyet düzeni veya tanıtmanız gereken tam yiyecekleri ayrıntılı olarak anlatmaz. Ancak, yeni patateslerle ve fermente edilmiş, glütensiz tahıllarla başlamanız gerektiğini belirtir.

Diyetten bir kez çıkmış olsanız bile, protokolün tüm gıda prensiplerini koruyarak, yüksek oranda işlenmiş ve rafine edilmiş yüksek şekerli gıdalardan uzak durmaya devam etmeniz önerilir.

GAPS Takviyeleri

Diyetin kurucusu, GAPS protokolünün en önemli yönünün diyet olduğunu belirtir.

Bununla birlikte, GAPS protokolü ayrıca çeşitli takviyeler önermektedir. Bunlara probiyotikler, esansiyel yağ asitleri, sindirim enzimleri ve morina balığı karaciğeri yağı dahildir.

Probiyotikler

Bağırsaklarınızdaki yararlı bakteri dengesinin düzeltilmesine yardımcı olmak için diyete probiyotik takviyeleri eklenir.

Lactobacilli, Bifidobacteria ve Bacillus subtilis çeşitleri dahil bir dizi bakteri arasından probiyotik içeren bir tür seçmeniz önerilir.

Gram başına en az 8 milyar bakteri hücresi içeren bir ürün aramanız ve probiyotiği yavaşça diyetinize eklemeniz önerilir.

Esansiyel Yağ Asitleri ve Morina Karaciğeri Yağı

GAPS diyetindeki kişilerin, yeterli miktarda aldıklarından emin olmak için balık yağı ve morina karaciğeri yağı takviyesini günlük almaları önerilir.

Bu diyet ayrıca 2:1 oranında omega-3 ila omega-6 yağ asitleri içeren az miktarda soğuk preslenmiş somun ve tohum yağı harmanı almanızı önerir.

Sindirim enzimleri

Diyetin kurucusu GAPS koşullarına sahip kişilerin de mide asidi üretiminin düşük olduğunu iddia ediyor. Bunu düzeltmek için, diyet takipçilerinin her yemekten önce ilave pepsin eklenmiş betain HCl takviyesi almasını önerir.

Bu takviye, midenizde üretilen ana asitlerden biri olan üretilmiş bir hidroklorik asit formudur. Pepsin, midede üretilen, proteinleri parçalamak ve sindirmek için çalışan bir enzimdir.

Bazı insanlar sindirimi desteklemek için ek sindirim enzimleri almak isteyebilir.

GAPS Diyeti İşe Yarar mı?

GAPS diyet protokolünün iki ana bileşeni, bir eliminasyon diyeti ve diyet takviyeleridir.

Eliminasyon Diyeti

Henüz, hiçbir bilimsel çalışma GAPS diyeti protokolünün otizmle ilişkili semptom ve davranışlar üzerindeki etkilerini incelememiştir.

Bu nedenle, otizmi olan insanlara nasıl yardım edebileceğini ve etkili bir tedavi olup olmadığını bilmek mümkün değildir.

Ketojenik diyetler ve glütensiz, kazein içermeyen diyetler gibi otizmi olan kişilerde test edilen diğer diyetler, otizmle ilişkili davranışların bazılarının iyileştirilmesine yardımcı olma potansiyeli olduğunu göstermiştir (4, 5).

Ancak şimdiye kadar, çalışmalar küçük çaplı ve çocukların okulu bırakma oranlarının yüksek oluşundan dolayı, bu diyetlerin nasıl çalışabileceği ve hangi insanlara yardım edebileceği henüz net değil (6).

GAPS diyetinin tedavi ettiği iddia edilen diğer durumlardan herhangi biri üzerindeki etkisini inceleyen başka bir çalışma yoktur.

Diyet takviyeleri

GAPS diyeti bağırsaktaki yararlı bakteri dengesini sağlamak için probiyotikler reçete eder.

Probiyotiklerin bağırsaklar üzerindeki etkisi umut verici bir araştırma alanı olsa da, GAPS diyetinin tedavi ettiği iddia edilen nörolojik koşullarla ilgili olarak şu anda çok az kanıt bulunmaktadır (7, 8).

Araştırmacılar, probiyotiklerin otizmin gelişiminde rol alıp almadığını ve eğer öyleyse probiyotiklerden kimin yararlanabileceğini söylemeden önce daha kaliteli çalışmalara ihtiyaç duymaktadır (8, 9, 10).

GAPS diyeti, ayrıca esansiyel yağların ve sindirim enzimlerinin takviyelerini almayı önerir.

Bununla birlikte, bugüne kadar yapılan çalışmalar, esansiyel yağ asidi takviyesi almanın, otizmi olan insanlar üzerinde etkili olduğunu gözlemlememiştir. Benzer şekilde, sindirim enzimlerinin otizm üzerindeki etkileri üzerine yapılan çalışmaların da karışık sonuçları olmuştur (11, 12, 13).

Genel olarak, diyet takviyesi almanın otistik davranışları veya beslenme durumunu iyileştirip iyileştirmediği açık değildir. Etkilerin bilinmesi için daha yüksek kaliteli çalışmalara ihtiyaç vardır (14, 15).

GAPS Diyetinin Riskleri Var mı?

GAPS diyeti, birçok besleyici yemeği uzun süre kesmenizi gerektiren çok kısıtlayıcı bir protokoldür.

Ayrıca, diyetinizin ihtiyaç duyduğunuz tüm besinleri içerdiğinden nasıl emin olabileceğiniz konusunda da çok az rehberlik sağlar.

Bu nedenle, bu diyete devam etmenin en belirgin riski yetersiz beslenmedir. Bu özellikle hızlı büyüyen ve çok fazla besine ihtiyaç duyan çocuklar için geçerlidir, çünkü diyet çok kısıtlayıcıdır.

Ek olarak, otizmi olan kişiler zaten kısıtlayıcı bir diyete sahip olabilir ve yeni yiyecekleri veya diyetlerindeki değişiklikleri kolayca kabul etmeyebilir. Bu aşırı kısıtlamaya neden olabilir (16).

Bazı eleştirmenler, yüksek miktarlarda kemik suyu tüketmenin, yüksek dozlarda toksik olan kurşun alımınızı artırabileceği endişesini dile getirmiştir (17).

Bununla birlikte, GAPS diyeti üzerindeki kurşun toksisite riskleri belgelenmemiştir, bu nedenle gerçek risk bilinmemektedir.

Sızdıran Bağırsak Otizme Neden Olur mu?

GAPS diyetini deneyenlerin çoğu, çocuklarını iyileştirmek isteyen ebeveynlerdir.

Bunun nedeni diyetin kurucusu tarafından öne sürülen temel iddialardan birinin otizmin sızdıran bir bağırsaktan kaynaklandığı ve GAPS diyetini izleyerek iyileştirilebileceğidir.

Otizm, otistik insanın dünyayı nasıl deneyimlediğini etkileyen beyin fonksiyonlarında değişikliklere yol açan bir durumdur. Etkileri çok değişkenlik gösterebilir, ancak genel olarak otizmi olan insanlar iletişim ve sosyal etkileşim konusunda zorluk çekmektedir.

Genetik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonundan kaynaklandığı düşünülen karmaşık bir durumdur (18).

İlginç bir şekilde, araştırmalar otizmi olan kişilerin % 70’inin de zayıf sindirim sağlığına sahip olduğunu, bunun kabızlık, ishal, karın ağrısı, asit reflü ve kusma gibi semptomlara yol açabileceğini göstermiştir (19).

Otizmi olan insanlarda tedavi edilmeyen sindirim semptomları, artan sinirlilik, sinir krizi, agresif davranış ve uyku bozuklukları gibi daha ciddi davranışlarla da ilişkilendirilmiştir (19).

Az sayıda çalışma, otizmi olan bazı çocukların bağırsak geçirgenliğini arttırdığını göstermiştir (20, 21, 22).

Ancak, sonuçlar karışıktır ve diğer çalışmalar otizmi olan ve olmayan çocuklarda bağırsak geçirgenliği arasında bir fark bulamamıştır (20, 23).

Ayrıca, otizmin gelişmesinden önce sızdıran bağırsak varlığını gösteren hiçbir çalışma yoktur. Bu nedenle, sızdıran bağırsak bazı çocuklarda otizme bağlı olsa bile, bunun bir sebep ya da semptom olup olmadığı bilinmemektedir (24).

Genel olarak, sızdıran bağırsakların otizmin nedeni olduğu iddiası tartışmalıdır. Bazı bilim adamları bu açıklamanın karmaşık bir durumun nedenlerini fazlasıyla basitleştirdiğini düşünüyor.

Ayrıca, sızdıran bağırsak açıklaması şu anda bilimsel kanıtlarla desteklenmemektedir.

GAPS Diyetini Denemeli Mi?

Bazı insanlar GAPS diyetinden faydalandıklarını düşünüyor, ancak bu raporlar anekdot.

Bununla birlikte, bu eliminasyon diyeti uzun süre son derece kısıtlayıcı olup, yapılmasını zorlaştırır.  Tasarlandığı nüfus için özellikle tehlikeli olabilir.

Birçok sağlık uzmanı GAPS diyetini eleştirdi, çünkü iddialarını destekleyen bilimsel bir çalışma yok.

Denemekle ilgileniyorsanız, bir tıp uzmanından yardım ve destek aradığınızdan emin olun.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir